15 câu hỏi nên hỏi trước khi rủ ai làm co-founder
· buildtolaunch
Bạn sắp rủ một người làm co-founder, hoặc có người vừa rủ bạn, và cả hai chưa nói về những chuyện khó. Bài này đưa 15 câu hỏi để hỏi trước khi cam kết: thời gian, mục tiêu, tiền, cách làm việc và chuyện chia tay. Bạn có thể copy danh sách và ngồi hỏi nhau trong một buổi. Đây là một phần của hướng dẫn build cùng đồng đội cho sinh viên.
Trả lời nhanh
Trước khi rủ ai làm co-founder, hãy hỏi nhau 15 câu thuộc 5 nhóm: mục tiêu, thời gian, tiền, cách làm việc, và chuyện gì xảy ra nếu một người rời đi. Câu trả lời không cần giống nhau, nhưng phải không mâu thuẫn. Sau đó làm thử một việc nhỏ cùng nhau 2 đến 4 tuần rồi mới bàn cổ phần.
Hỏi khi nào, hỏi thế nào?
Hỏi sau khi hai bên đã nói chuyện về ý tưởng và trước khi bàn cổ phần. Ngồi riêng, không vội, ít nhất một tiếng. Mỗi người trả lời độc lập trước (viết ra giấy), rồi mới đọc cho nhau nghe. Cách này tránh việc người nói sau chỉ gật theo người nói trước.
Không có câu trả lời đúng hay sai. Mục đích là thấy sớm những chỗ hai bên khác nhau, khi chuyện còn nhẹ.
15 câu hỏi
Nhóm 1: Mục tiêu
- Bạn muốn dự án này trở thành gì sau một năm, và sau khi ra trường? Người muốn "làm cho vui, thử một học kỳ" và người muốn làm công ty thật đều ổn, nhưng không nên rủ nhau nếu mục tiêu quá khác.
- Nếu dự án không thành công, bạn có muốn tiếp tục không? Câu này cho thấy người kia gắn bó với vấn đề hay chỉ gắn bó với kết quả.
- Sau khi ra trường, bạn dự định gì? Đi làm, học tiếp, đi nước ngoài hay làm dự án toàn thời gian? Câu trả lời ảnh hưởng đến cam kết lâu dài.
Nhóm 2: Thời gian
- Mỗi tuần bạn có thật sự bao nhiêu giờ? Hãy tính cả lịch học, đi làm thêm và thi cử. Một người nói "rảnh nhiều" thường chỉ có 3 đến 5 giờ.
- Tháng nào bạn bận nhất, và bạn sẽ làm gì khi đó? Với sinh viên, mùa thi là chuyện chắc chắn. Biết trước thì nhóm chuẩn bị được.
- Bạn sẵn sàng họp vào giờ nào, kênh nào? Thống nhất một buổi họp cố định, xem mẫu họp nhóm hằng tuần.
Nhóm 3: Tiền và quyền sở hữu
- Bạn có thể bỏ ra bao nhiêu tiền cho dự án, nếu có? Chi phí tên miền, công cụ, quảng cáo đều có. Thống nhất ai trả và có được hoàn lại không.
- Bạn nghĩ thế nào về việc chia quyền sở hữu? Chưa cần chốt con số. Chỉ cần biết hai bên có cùng cách nghĩ về chia theo đóng góp hay chia đều. Xem chia cổ phần co-founder khi còn là sinh viên.
- Ai sở hữu code, thiết kế và ý tưởng nếu dự án nằm trong một môn học hay cuộc thi? Một số trường và cuộc thi có quy định riêng về quyền sở hữu. Đọc kỹ điều lệ và xem ai sở hữu code và ý tưởng trong dự án nhóm sinh viên.
Nhóm 4: Cách làm việc
- Bạn làm việc tốt nhất ở kiểu nào: giao việc rõ, hay tự do tự chọn? Hai người cùng thích tự do thường thiếu người chốt. Hai người cùng thích được giao việc thì thiếu người đề xuất.
- Khi hai người bất đồng, bạn thường làm gì? Nói thẳng, im lặng, hay tự làm theo ý mình? Hãy kể một lần gần đây bạn bất đồng với người khác và bạn xử lý ra sao.
- Ai là người ra quyết định cuối cùng ở từng mảng? Ví dụ sản phẩm do một người chốt, bán hàng do người kia chốt. Xem thêm chia vai trò trong nhóm.
Nhóm 5: Chuyện chia tay
- Nếu một người muốn dừng, báo trước bao lâu và bàn giao thế nào? Thống nhất trước: ví dụ báo trước hai tuần và bàn giao tài liệu, tài khoản, mật khẩu công cụ.
- Nếu một người không làm đúng việc đã nhận trong hai tuần liên tiếp thì sao? Nói thẳng, cho cơ hội sửa một lần, rồi điều chỉnh vai trò. Xem dấu hiệu nên dừng hợp tác với đồng đội.
- Nếu một người rời đi, họ giữ lại gì, và dự án giữ lại gì? Vì thế người ta dùng vesting: cổ phần được nhận dần theo thời gian gắn bó thay vì nhận hết ngay. Nội dung cụ thể nên ghi vào một thỏa thuận ngắn, xem checklist thỏa thuận founder cho nhóm sinh viên.
Cách chấm sau khi hỏi
Không cần bảng điểm. Chỉ cần ba câu:
- Hai bên có nói thật không? Dấu hiệu tốt là cả hai thừa nhận được điều bất lợi, như "mình chỉ có 4 giờ mỗi tuần".
- Có câu nào hai bên trả lời đối lập không? Nếu có, bàn lại riêng câu đó. Nếu vẫn không đồng ý, đó là tín hiệu nên làm đồng đội thay vì co-founder.
- Bạn có thấy dễ chịu khi nói chuyện này không? Nếu hỏi nhau những câu này đã khó, thì chia cổ phần hay chia tay sau này sẽ còn khó hơn.
Sau 15 câu: làm thử 2 đến 4 tuần
Trả lời trên giấy chỉ cho bạn biết người kia nói gì, chưa cho biết họ làm gì. Hãy cùng làm một việc nhỏ, đo được kết quả, như phỏng vấn 10 người dùng hoặc ra mắt bản đầu tiên. Thống nhất từ đầu là chưa ai hứa cổ phần. Sau đợt thử, nhìn lại cùng 15 câu và xem câu trả lời có khớp với những gì xảy ra không.
Chưa có ai để hỏi? Xem mẫu bài đăng tìm thành viên dự án và tin nhắn mời đồng đội và so sánh nơi tìm co-founder ở Việt Nam.
buildtolaunch giúp gì
buildtolaunch là cộng đồng miễn phí cho sinh viên mọi ngành, không cần biết code. Bạn có thể mở một Space để làm thử với người bạn định rủ, build cùng một AI teammate, rồi đăng kết quả lên Launch League, bảng công khai reset vào mỗi thứ Hai. Các buổi co-working như BuildStuff cũng là nơi quan sát cách một người làm việc trước khi rủ họ.
Tạo hồ sơ miễn phí để bắt đầu. Xem thêm hướng dẫn build cùng đồng đội đầy đủ. Phần chia cổ phần và quyền sở hữu là thông tin chung, không thay cho tư vấn pháp lý: khi đăng ký công ty, hãy hỏi luật sư hoặc cơ quan có thẩm quyền.
Câu hỏi thường gặp
Nên hỏi gì trước khi rủ ai làm co-founder?
Hỏi về mục tiêu, thời gian thật mỗi tuần, tiền và quyền sở hữu, cách làm việc khi bất đồng, và chuyện gì xảy ra nếu một người rời đi. Bạn có thể dùng 15 câu ở trên. Quan trọng là cả hai trả lời thật lòng và ghi lại những điểm đã thống nhất.
Nên hỏi những câu này vào lúc nào?
Sau khi hai bên đã trao đổi về ý tưởng và trước khi bàn cổ phần. Ngồi riêng khoảng một tiếng, mỗi người viết câu trả lời trước rồi mới đọc cho nhau nghe. Hỏi sớm tốt hơn hỏi muộn, vì khi cả hai đã bỏ nhiều công sức, chuyện bất đồng khó nói hơn.
Nếu hai bên trả lời khác nhau thì có nên rủ không?
Khác nhau chưa chắc là vấn đề. Mâu thuẫn thật sự mới là vấn đề, ví dụ một người muốn làm công ty thật còn người kia chỉ muốn thử một học kỳ. Khi đó, hãy làm đồng đội cho một dự án có thời hạn thay vì làm co-founder.
Có cần ký giấy tờ sau khi hỏi xong không?
Nên ghi lại bằng văn bản những gì đã thống nhất, dù chỉ một trang: vai trò, thời gian cam kết, quyền sở hữu và cách xử lý nếu một người rời đi. Đây chỉ là thông tin chung. Khi đăng ký công ty hoặc chia cổ phần thật, hãy hỏi luật sư hoặc cơ quan có thẩm quyền.
Rủ bạn thân làm co-founder có cần hỏi những câu này không?
Cần, và thậm chí càng cần. Bạn thân thường ngại nói chuyện khó vì sợ ảnh hưởng tình bạn, nên các câu về tiền, thời gian và chia tay hay bị bỏ qua. Hỏi sớm giúp bảo vệ cả dự án lẫn tình bạn.
Sau 15 câu hỏi, bước tiếp theo là gì?
Làm thử một việc nhỏ cùng nhau trong 2 đến 4 tuần, với mục tiêu đo được và thống nhất rằng chưa ai hứa cổ phần. Kết thúc đợt thử, cả hai nhìn lại: ai làm đúng việc, đúng hẹn, và hai bên có muốn đi tiếp không.